Bo przemoc to nie tylko bicie

Wydaje mi się konieczne podkreślenie tego stwierdzenia oraz zaprezentowanie czym jest przemoc i jaka jest jej typologia. Czuję taką konieczność od czasu przeczytania tekstu Wolanda: „Gwałcą! Mają pieniądze, władzę, pozycję. Są ponad sprawiedliwością!” o płatnym wykorzystywaniu seksualnym nastolatek (głośna sprawa z Zambrowa). Polecam uwadze tekst Wolanda i promowanie oryginalnego tekstu gdzie się da. Pokazuje on świetnie, że wykorzystanie czyjegoś położenia psychologicznego i życiowego jest taką samą krzywdą jak gwałtowny atak (gwałt). Dodatkowo wczoraj dotarło do mnie, że podczas rozmowy o przemocy wczoraj skupiliśmy się na aspekcie krzywdy fizycznej. A dziedziczyć można i inne przejawy przemocy. Wracając do definicji i typologii przemocy:

Przemoc to wszelkie nieprzypadkowe akty godzące w osobistą wolność jednostki lub przyczyniające się do  fizycznej, a także psychicznej szkody osoby, wykraczające poza społeczne zasady wzajemnej relacji [Pospiszyl 1994].

Badacze rozróżniają rodzaje przemocy w zależności od tego, czy przemoc jest wynikiem aktywnego działania sprawcy czy też zaniechania określonych działań (przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna, zaniedbanie), od tego kto jej doznaje (dorosły czy dziecko), czy sprawca pozostaje czy też nie pod wpływem alkoholu,  czy jest wynikiem zimnej kalkulacji czy też gwałtowną reakcją sprawcy (przemoc zimna i gorąca). J. Mazur, opierając się na klasyfikacji I. Pospiszyl wyróżniła następujące formy przemocy (mogą dotyczyć dorosłego członka rodziny albo dzieci):

  1. Przemoc fizyczna – nieprzypadkowe obrażenia poniesione w wyniku przemocy ze strony sprawcy, z którym ofiara pozostaje w relacji bliskości. Stosowanie przymusu z użyciem przewagi fizycznej do podejmowania decyzji i działań niewygodnych i krzywdzących w odczuciu ofiary.
  2. Przemoc psychiczna – poniżanie i upokarzanie. Pozbawianie ofiary osobistej mocy, izolowanie i narzucanie własnych sądów, pozbawianie środków służących do właściwego funkcjonowania psychicznego i fizycznego.
  3. Przemoc seksualna – nadużycie i wykorzystanie seksualne, gwałt.
  4. Zaniedbanie fizyczne – brak należytej opieki, w tym lekarskiej. Wszelkie zaniedbania fizyczne ofiary.
  5. Zaniedbanie psychiczne – różnego rodzaju formy odrzucania, obojętność, nieokazywanie pozytywnych uczuć, lekceważenie emocjonalne, lekceważenie psychicznych potrzeb ofiary (w tym materialnych, niezbędnych do właściwego funkcjonowania).
  6. Nadopiekuńczość – działania sprawcy dążące do ograniczenia właściwego rozwoju ofiary poprzez formy nadopiekuńczości, pozbawiające ją prawidłowego rozwoju psychofizycznego oraz doprowadzające do jej okaleczenia psychicznego i fizycznego [Mazur 2002].

Kiedyś często używanym podziałem był taki zaproponowany przez PARPA:

Rodzaje przemocy

Formy przemocy

Przemoc fizyczna

Popychanie, odpychanie, obezwładnianie, przetrzymywanie, policzkowanie, szczypanie, kopanie, duszenie, bicie otwartą ręką i pięściami, bicie przedmiotami, parzenie, polewanie substancjami żrącymi, użycie broni, porzucanie w niebezpiecznej okolicy, nie udzielenie koniecznej pomocy, itp.

Przemoc psychiczna

Wyśmiewanie poglądów, religii, pochodzenia, narzucanie własnych poglądów, stała krytyka, wmawianie choroby psychicznej, kontrolowanie i ograniczanie kontaktów z innymi osobami, domaganie się posłuszeństwa, ograniczanie snu i pożywienia, wyzywanie, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie, stosowanie gróźb, itp.

Przemoc seksualna

Wymuszanie pożycia seksualnego, wymuszanie nieakceptowanych pieszczot i praktyk seksualnych, wymuszanie seksu z osobami trzecimi, sadystyczne formy współżycia seksualnego, krytyka zachowań seksualnych, itp.

Przemoc ekonomiczna

Odbieranie zarobionych pieniędzy, uniemożliwianie podjęcia pracy zarobkowej, niezaspokajanie podstawowych, materialnych potrzeb rodziny, itp.

 Źródło: Przemoc w rodzinie. Skrypt szkoleniowy, Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie NIEBIESKA LINIA, Warszawa 2001, s. 4

Istnieje jeszcze podział przemocy w zależności od stanu emocjonalnego sprawcy. R. Lubrant [2001] przedstawił podział przemocy na: „gorącą” i „chłodną”.

Przemoc gorąca to furia, agresywne zachowanie, wybuch skumulowanych uczuć złości i wściekłości. Furii towarzyszy pragnienie wywołania cierpienia i spowodowania jakichś szkód u ofiary. Może być spowodowana negatywnymi i intensywnymi przeżyciami związanymi z frustracją, z niespełnieniem jakichś pragnień czy oczekiwań. Elementami przemocy gorącej mogą być:

–         grożenie pobiciem, uderzeniem;

–         uderzenie, szarpanie, kopanie, poparzenie, duszenie;

–         zamykanie w pomieszczeniu;

–         rzucanie przedmiotami w ofiarę;

–         zmuszanie do stosunku seksualnego;

–         pchnięcie nożem, grożenie jego użyciem.

 Przemoc chłodna może się pozornie wydawać znacznie spokojniejsza, ale najczęściej jest to pozorny spokój, przykrywający bardzo silne emocje. Polega na realizowaniu przez sprawcę określonego scenariusza. Sprawcy często nie są świadomi szkodliwości swego zachowania, gdyż mają dobre uzasadnienie nawet dla zachowań okrutnych. Zjawiska charakteryzujące przemoc chłodną to:

–         powiedzenie czegoś tak, żeby urazić;

–         ostentacyjne opuszczenie pomieszczenia;

–         użycie obraźliwych słów lub gestów;

–         przerwanie snu lub posiłku;

–         zabronienie wyjścia z domu;

–         zabronienie spotykania się z kimś;

–         grożenie opuszczeniem;

–         grożenie zabraniem pieniędzy;

–         słowne zmuszanie do stosunku seksualnego;

–         rozbijanie przedmiotów, kopanie ich, rzucanie nimi.

Generalnie jednak każdy z wyżej wymienionych podziałów form złego traktowania jest umowny i pokazuje raczej, która z form przemocy przeważa w danej relacji. Najczęściej bowiem przemoc seksualna wiąże się z przemocą fizyczną, przemoc fizyczna z emocjonalną i psychiczną. Trudno także kategorycznie wykluczać, że osoba stosująca przemoc chłodną nigdy nie wpadnie w szał, a sprawca stosujący przemoc gorącą nie będzie również nigdy posługiwał się manipulacją. Kategorie form krzywdzenia nakładają się na siebie i trudno je rozpatrywać zupełnie rozłącznie.

Bibliografia;

[1]  LUBRANT R., (2001) Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie. Jak pomagać?, w: red. V. Kwiatkowska–Darul, Przemoc w rodzinie i w szkole, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń.

[2]  MAZUR J. (2002) Przemoc w rodzinie. Teoria i rzeczywistość, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa.

[3]  POSPISZYL I. (1994) Przemoc w rodzinie, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.

[4]  Przemoc w rodzinie. Skrypt szkoleniowy (2001), Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”, Warszawa

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s